Toyota Aqua (emanyiddwa nga Prius C mu mawanga amalala) efuuse emu ku mmotoka ezisinga okwettanirwa bannayuganda. Olw’okugatta obugumu bwa Toyota n’obutkinologiya bwa 'Hybrid' obw'omulembe, Aqua y’emmotoka esinga okugwanira mu mugotteko gwa Kampala n’embeera y’amafuta agagenda gabuuka ebbeyi mu East Africa yonna. Ka obe ng’ovuga buli lunaku ku luguudo lw’e Ntebe (Entebbe Road) oba nga oli wamu ne famire yo entono nga munoonya mmotoka etakosa nsawo, Toyota Aqua y’esinga okubaamu byonna: obukea, endabika ennungi, n’obuyonjo.
Ekitundu kino kijudde byonna by’oyetaaga okumanya nga tonnagula Toyota Aqua mu Uganda. Okuva ku bikwata ku 'Generation' ya NHP10 ne MXPK empya, okutuuka ku nnywa y’amafuta entuufu n’ebeeyi y’emmotoka zino, tukumenyera ensonga lwaki mmotoka eno entono y’esinga okubeera okulonda kw’amagezi.
Amaanyi n’Ebikwata ku Yingini
Ekyama kya Toyota Aqua kiri mu ngeri yayo ey'omulembe gy’ekolamu. Mmotoka ezisinga obungi mu Uganda (naddala 'First Generation' NHP10 ezaakolebwa wakati wa 2011 ne 2021) zirina yingini ya 1NZ-FXE. Eno yingini ya 1496cc (1.5L) inline-4 cylinder erimu enkola ya Toyota Hybrid Synergy Drive. Wadde yingini eno efulumya amaanyi ga 'horsepower' 74 (54 kW), motor y'amasannyalaze (electric motor) egiwagira okuwa mmotoka amaanyi ag’amangu, ekigisobozesa okusituka amangu naddala mu kibuga.
Kubo abaagala ezakafulumira ddala (MXPK10, MXPK11, MXPK15, ne MXPK16 ezaatandika mu 2021), Toyota yaleetawo enkyukakyuka y’amaanyi. Zino zirina yingini ya M15A-FXE, eya 1490cc inline-3 cylinder Dynamic Force. Eno eyongera amaanyi okutuuka ku 'horsepower' 91, n’ewa omuvuzi essanyu ate nga teyonoona mafuta. Amaanyi gaweerezebwa mu maaso (FWD) nga bayita mu e-CVT, ekireetera mmotoka okukyuka 'gigi' nga tewulidde kantu konna. Waliwo n’ezirimu 4WD (E-Four) ku 'grade' ezimu, ekuyamba obutaseerera ku makubo g’ettaka mu biseera by’enkuba.
Ennywa y’Amafuta Entuufu
Bw’oba onoonya "mmotoka ezitannywa mafuta mu Uganda," Toyota Aqua y’ekulembedde. Wadde ebiwandiiko bya kkampuni ku NHP10 biraga nti esobola okutambula 35.4 km/L, mu mbeera za Uganda ez’omugotteko n’okukozesa AC, mmotoka eno etera okutambula 20 km/L okutuuka ku 25 km/L, ekintu ekirungi ennyo. Zino ezakafuluma eza MXPK zo zikwasiza ddala amafuta olw’enkola ya yingini ya '3-cylinder'.
Olw’okuba nti tanka yaayo eweza liita 36, Aqua esobola okutambula olugendo okuva e Kampala okutuuka e Mbarara oba Jinja n’okomawo nga temazeemu mafuta. Enkola ya Hybrid ekyusakyusa yokka wakati wa yingini n’amasannyalaze, era n’ezikiza yingini ng’oyimiridde mu 'jam' oba ng’ovuga mpola. Kino kikendeeza okwonoona amafuta n’okuwulira omuliro mu kibuga.
Obunene n’Obusobozi ku Makubo ga Uganda
Wadde Aqua mmotoka ntono, ekoleddwa mu ngeriewa abagirimu ebbanga erimala. NHP10 epima obuwanvu bwa 4050 mm, obugazi bwa 1695 mm, n’obugulumivu bwa 1455 mm. Obunene buno bugifuula 'Hatchback' ennungi nnyo okufuna 'parking' mu Kampala oba okuyita mu makubo amafunda. Esala amangu nnyo (turning radius ya 4.8m), ekifuula okukyuka (U-turn) ekintu ekyangu.
Ku by’okuguma, ekalira ku MacPherson strut mu maaso ne torsion beam emabega. Eno enkola eguma era yangu okuddaabiriza, naye abaguzi bateekwa okumanya nti mmotoka eno eri wansi (ground clearance ya 140mm), n’olwekyo weetaaga okuvuga n’obwegendereza ku binetiyiri oba mu binnya ebinene. Abaagala eyo erabika nga 'SUV', waliwo Crossover Glam (NHP10H) ne X-Urban ezirabika ng’ezisituseemu katono era nga zirina 'body kit' ey’enjawulo.
Ebikwata ku 'Grades' za Toyota Aqua
Okumanya 'Grade' oba ekika kye kisinga obukulu okufuna omugaso gw’ensimbi zo. Mmotoka eziva e Japan ztera okujja mu bika bino:
Toyota Aqua L: Kino kye kika ekya wansi (Base model). Essira liteekeddwa ku kukekkereza. Otera okusanga nga endabirwamu z’emabega za kuweta, entebe za lugoye olwa bulijjo, era terina 'tech' nnyingi. Eno y’esinga okuwewuka era y’esinga okukekkereza amafuta, naye ebulamu ebintu by'okwejalabya bingi.
Toyota Aqua S: Eno y’esinga okwagala ennyo (Middle ground). Eyongerako ku ngeri entebe gye zikolebwaamu, emitwe gy’entebe z’emabega (adjustable headrests), n’entebe z’emabega eziyinza okumenyeka (60/40 split) okutikka emigugu. Eno y’esinga okukwatagana n’ebbeyi.
Toyota Aqua G: Eno y’eri waggulu (Top-tier). Suubira siteeringi ya ledha (leather), cruise control, "Nanoe" air purification, n'entebe ez'omulembe (ezimu za Soft Leather), ne Alloy wheels.
Toyota Aqua GR Sport / G's: Zino zikolebwa nnyo abavubuka n’abaagala 'sport'. Zirina suspension enzigumu, body kits ezirabika obulungi, rims za inch 17, n’entebe za 'sport'.
Crossover / X-Urban: Zino zirina 'body cladding', roof rails (embaawo ku kasolya), ne Alloy wheels za inch 16, nga zirabika ng’ez’amaanyi.
Ebyokwerinda ne Tekinologiya
Mmotoka enkadde eziva e Japan zimanyiddwa olw’obukuumi, era Aqua tembula. Ebintu by’obukuumi ebisinga okubeeramu mulimu ABS (Anti-lock Braking System) ne EBD, wamu ne Airbags z’omu maaso bbiri. 'Grade' ez’amaanyi n’ezo ez’omwaka 2016 okudda waggulu zitera okuba ne Toyota Safety Sense omuli Lane Departure Alert, n’obutala obwekolako (Automatic High Beams).
Munda, 'dashboard' ekoredwa kuyamba muvuzi. Ebyuma ebipima (instrument cluster) biri waggulu ku dashboard okusobozesa amaaso go okusigala ku luguudo. Ezisinga zijja ne 'screen', era n’akaamera k’emabega (reverse camera) akakuyamba mu 'parking'. Ebintu nga Smart Key (Push Start), n’ebyuma ebikola ku 'climate' bijira ku Grade ya S ne G.
Ebeeyi ya Toyota Aqua mu Uganda: Okwekenneenya Akatale
Ebeeyi ya Toyota Aqua enkadde (Used) mu Uganda ekyukakyuka okusinziira ku mwaka, kiromita z’etambudde, n’embeera gy’erimu (Auction grade). Ebeeyi etera okulagibwa mu USD (Doola) eri abo abagitumya (CIF), naye omusolo gwa Uganda (Import duty, VAT, n’emirala) gubalibwa ukwawukana ng’emmotoka etuuse.
Ez’emabega (2012–2014): Zino ze zisinga okuba ku bbeeyi ensaamusaamu. Zitera okutambula wakati wa UGX 28,000,000 ne UGX 35,000,000. Zino nnungi nnyo eri oyo agula mmotoka ye esooka.
Ez’omu makkati (2015–2016): Zino zibaamu enkyukakyuka ntono ku ndabika (facelift) ne kiromita ntono. Zitera okuba wakati wa UGX 36,000,000 ne UGX 42,000,000.
Ez’omulembe (2017+): Zino ezakafuluma, ezirina amaaso amapya (headlights) n’omunda omulungi ziri ku bbeeyi ya waggulu, nga zitandikira mu UGX 45,000,000 okudda waggulu, naddala Grade ya G oba G’s. (Weetegereze: Ebeeyi zino za kuteebereza era zisobola okukyuka okusinziira ku nnyingiza ya Doola n’ebisale by’okutambuza).
Lwaki Olonde Carbarn Okugula Toyota Aqua Yo?
Okugula mmotoka enkadde okuva e Japan kuyinza okutiisa, naye Carbarn efuula ekintu kino kyangu eri bannayuganda nga twewala okuteebereza. Obutafaanana na basuubuzi balala, Carbarn ekolera ku mazima n’okukakasa.
Bw’olonda Toyota Aqua nga oyita mu Carbarn, toba otunuulidde kifaananyi kyokka; oba ofuna ebyafaayo by’emmotoka ebyakakasibwa.
Empapula z'okugula (Verified Auction Sheets): Tukuwa empapula eziraga mmotoka mweyagulirwa, n’osoma 'Grade' entuufu (okugeza Grade 4 oba 4.5) n’okukakasa kiromita z’etambudde.
Okukebera kwa JEVIC: Tukuwa emirembe. Ebeeyi yaffe etera okubeeramu okukebera kwa JEVIC (Japan Export Vehicle Inspection Center) okukakasa nti mmotoka yoetuukana n’amateeka ga Uganda nga tennasimbula okuva e Japan.
Okutambuza okw’ekikugu: Okuva mu Japan okutuuka e Mombasa oba Dar es Salaam, ffe tukwataganya entambula. Ofuna ebiwandiiko ebituufu by’owa agenti wo (Clearing Agent) okwanguyiriza okuwandiisa mmotoka yo.